Poliurija je simptom koji označava stanje u kojem je količina urina izlučenog tokom 24 sata značajno veća od normalne; kod odraslih se klinički smatra da postoji poliurija kada se tokom 24 sata izluči više od 3 litre urina (dok je normalna dnevna količina urina između 1 i 2 litre). Poliurija obično nije bolest sama po sebi, već simptom nekog osnovnog zdravstvenog stanja ili faktora povezanog sa životnim navikama. Iako se može zamijeniti s učestalim mokrenjem (polakizurijom), poliurija se odnosi na povećanje ukupne količine urina, a ne na učestalost mokrenja. Američko endokrinološko društvo naglašava da je pri utvrđivanju osnovnog uzroka poliurije potrebno pažljivo procijeniti ravnotežu unosa i izlučivanja tečnosti, kao i koncentraciju urina.
Koji su mogući uzroci poliurije?
Poliurija može nastati usljed brojnih različitih stanja koja utiču na ravnotežu vode i elektrolita. Među čestim uzrocima poliurije mogu biti:
Dijabetes (šećerna bolest)
Nekontrolisano povišen nivo šećera u krvi povećava izlučivanje glukoze putem urina, što može dovesti do poliurije
Dijabetes insipidus
Rijetko stanje koje nastaje zbog nedostatka antidiuretskog hormona (ADH) ili nemogućnosti bubrega da odgovore na ovaj hormon, a karakteriše ga izlučivanje velike količine razrijeđenog urina
Pretjeran unos tečnosti (primarna polidipsija)
Pretjerano konzumiranje vode iz psihogenih razloga ili iz navike
Hiperkalcemija (povišen nivo kalcija u krvi)
Može narušiti sposobnost bubrega da koncentriše urin i dovesti do poliurije
Hipokalemija (snižen nivo kalija u krvi)
Može uticati na funkciju bubrega i dovesti do povećanja količine urina
Hronična bubrežna bolest
Oštećenje sposobnosti bubrega da koncentrišu urin
Određeni lijekovi
Diuretici (lijekovi za izbacivanje viška tečnosti) i neki psihijatrijski lijekovi, poput litija, mogu dovesti do poliurije
Gestacijski dijabetes u trudnoći
Može se razviti usljed nekontrolisano povišenog nivoa šećera u krvi
Kako se poliurija procjenjuje i dijagnosticira?
Procjena poliurije počinje detaljnom anamnezom; ljekar ispituje dnevni unos tečnosti, količinu urina, prisustvo pojačane žeđi i promjene tjelesne težine. U procjeni poliurije prvenstveno se preporučuje provjera nivoa šećera u krvi, a nakon isključivanja dijabetesa utvrđuju se drugi mogući uzroci. Tokom procesa procjene obično se rade sljedeće pretrage:
- Šećer u krvi natašte i HbA1c (za provjeru dijabetesa)
- Elektroliti u serumu (nivoi natrija, kalcija i kalija)
- Mjerenje specifične težine urina i osmolalnosti urina
- Testovi funkcije bubrega
- Kod sumnje na dijabetes insipidus, posebni dijagnostički testovi poput testa uskraćivanja vode
Uobičajene zablude i činjenice
„Poliurija i polakizurija (učestalo mokrenje) su isto.“ (Uobičajena zabluda)
Poliurija je stanje u kojem tijelo proizvodi abnormalno veliku količinu urina (kod odraslih više od 2,5–3 litre dnevno), dok polakizurija označava abnormalno povećanje učestalosti mokrenja bez povećanja ukupne količine proizvedenog urina; riječ je o dva različita klinička stanja koja mogu ukazivati na različite uzroke. (Činjenica)
„Poliurija se javlja samo kod osoba koje imaju dijabetes.“ (Uobičajena zabluda)
Iako je dijabetes čest uzrok, poliuriju mogu izazvati i dijabetes insipidus (šećerna bolest bez povišenog šećera u krvi), pretjeran unos tečnosti, hiperkalcemija i određeni lijekovi. (Činjenica)
„Piti puno vode uvijek je zdravo i ne može uzrokovati poliuriju.“ (Uobičajena zabluda)
Pijenje velikih količina vode nije uvijek zdravo i, naprotiv, pretjeran i nepotreban unos tečnosti (primarna polidipsija) također može dovesti do poliurije i u nekim slučajevima uzrokovati poremećaj ravnoteže elektrolita. (Činjenica)
„Poliurija je prolazno i beznačajno stanje koje će samo nestati.“ (Uobičajena zabluda)
Poliurija sama po sebi nije bolest, već znak ili simptom nekog osnovnog zdravstvenog problema. Iako neki privremeni slučajevi učestalog mokrenja mogu biti bezopasni i brzo se povući, trajna poliurija (pretjerano izlučivanje urina) često je povezana s ozbiljnim zdravstvenim problemima i zahtijeva medicinsku procjenu. (Činjenica)
„Poliurija se javlja samo kod odraslih.“ (Uobičajena zabluda)
Kod djece također dijabetes insipidus, dijabetes tipa 1 ili određene bolesti bubrega mogu uzrokovati poliuriju; novonastalo pretjerano izlučivanje urina kod djece uvijek treba procijeniti. (Činjenica)
Kada se obratiti ljekaru, a kada hitnoj službi?
Većina slučajeva poliurije nije hitna, ali određeni simptomi zahtijevaju brzu medicinsku procjenu.
U sljedećim slučajevima prikladno je obratiti se endokrinološkoj ili internističkoj ambulanti:
- Pretjerano izlučivanje urina koje traje nekoliko sedmica, a čiji uzrok nije poznat
- Pojačan osjećaj žeđi koji prati poliuriju
- Nova pojava ili pogoršanje poliurije kod osoba koje imaju poznatu šećernu bolest
- Pojava poliurije nakon uzimanja određenog lijeka
U hitnu službu potrebno je javiti se u sljedećim slučajevima:
- Poliurija praćena pretjeranom žeđi, mučninom, povraćanjem i poremećajem svijesti (sumnja na dijabetičku ketoacidozu ili tešku hiperglikemiju)
- Poliurija praćena izraženom slabošću, grčevima u mišićima ili poremećajem srčanog ritma (sumnja na ozbiljan poremećaj elektrolita)
- Ozbiljni znakovi dehidracije (vrtoglavica, nizak krvni pritisak, izrazita slabost)
- Nagla pojava veoma velike količine urina praćena brzim gubitkom tjelesne težine
Američko endokrinološko društvo naglašava da teška poliurija uzrokovana nekontrolisanim dijabetesom, ako se ne liječi, može napredovati u životno ugrožavajuće stanje poput dijabetičke ketoacidoze te da je, u slučaju pogoršanja općeg stanja praćenog pretjeranom žeđi i poliurijom, potrebna hitna medicinska procjena.
