Adenotonzilektomija je hirurški postupak kojim se istovremeno uklanjaju krajnici (tonzile), koji se nalaze u zadnjem dijelu grla, i adenoidno tkivo (treći krajnik), koje se nalazi iza nosa. Ova kombinovana operacija, koja se prvenstveno često primjenjuje kod djece za liječenje učestalih ili hroničnih infekcija (na primjer, upale krajnika) i opstrukcija disajnih puteva (na primjer, opstruktivne apneje u snu ili jakog hrkanja), jedna je od najčešćih procedura u otorinolaringološkoj hirurgiji. Američka akademija za otorinolaringologiju – hirurgiju glave i vrata (AAO-HNS) navodi da odluku o adenotonzilektomiji treba donijeti nakon procjene učestalosti infekcija, kao i njihovog uticaja na disanje i spavanje.
Kome se preporučuje adenotonzilektomija?
Adenotonzilektomija se najčešće razmatra kod djece kod koje su krajnici i adenoidno tkivo istovremeno uvećani ili uzrokuju probleme povezane s infekcijom, a najčešće se preporučuje u sljedećim slučajevima:
- Uvećani krajnici i adenoidno tkivo koji uzrokuju opstruktivnu apneju u snu ili izraženo hrkanje
- Ponavljajuće epizode bakterijske upale krajnika (7 ili više puta godišnje, više od 5 puta godišnje tokom posljednje dvije godine ili više od 3 puta godišnje tokom posljednje tri godine, uz dokumentovane epizode)
- Hronična začepljenost nosa i disanje na usta uzrokovani uvećanim adenoidnim tkivom
- Ponavljajuće infekcije srednjeg uha ili nakupljanje tečnosti (zbog uticaja adenoidnog tkiva na Eustahijevu cijev)
- Uvećanje tkiva koje uzrokuje poteškoće pri gutanju ili poremećaje govora
- Hronični adenotonzilitis koji ne reaguje na antibiotsku terapiju
Kod djece se odluka o adenotonzilektomiji donosi uz istovremenu procjenu njenog uticaja na rast i razvoj, kvalitet spavanja i sluh.
Kako se izvodi operacija adenotonzilektomije?
Adenotonzilektomija je hirurški postupak koji se izvodi u općoj anesteziji i prosječno traje 30–45 minuta. Hirurg najprije odvaja tkivo krajnika od okolne kapsule i uklanja ga, a zatim uklanja adenoidno tkivo iz prostora iza nosa. Mogu se koristiti elektrokauterizacija, koblacija ili klasične hirurške tehnike; izbor metode zavisi od dobi djeteta, veličine tkiva i iskustva hirurga. Smjernice Svjetske zdravstvene organizacije o sigurnosti hirurških zahvata, kao i kod svake hirurške procedure, naglašavaju važnost preoperativne procjene i informiranog pristanka roditelja i za adenotonzilektomiju.
Nakon zahvata većina djece može biti otpuštena kući istog dana; međutim, kod male djece, djece s teškom apnejom u snu ili djece s pridruženim zdravstvenim problemima može se preporučiti jednodnevno bolničko posmatranje.
Kako izgleda proces oporavka nakon adenotonzilektomije?
Period oporavka nakon adenotonzilektomije obično traje 10–14 dana. Tokom ovog perioda česti su bol u grlu, bol koji se širi prema ušima, začepljenost nosa, govor kroz nos i poteškoće pri gutanju. Tokom oporavka preporučuje se dovoljan unos tečnosti, ishrana mekom hranom i redovno uzimanje propisanih lijekova za kontrolu bola. Bijelo-sivo tkivo koje se formira na mjestu krajnika predstavlja površinu rane koja zarasta i obično samo otpadne u roku od 7–10 dana; tokom ovog perioda može se pojaviti blago krvarenje u vidu tragova krvi.
Zbog uklanjanja adenoidnog tkiva, tokom prvih dana može se javiti osjećaj začepljenosti nosa i blago nazalni govor (hiponazalni glas); ovo stanje se obično spontano povuče za kratko vrijeme.
Uobičajene zablude i činjenice?
"Nakon adenotonzilektomije imunitet slabi." (Uobičajena zabluda)
Iako su krajnici i adenoidno tkivo dio imunološkog sistema, nakon njihovog uklanjanja druge limfne strukture u organizmu preuzimaju njihovu funkciju i nadoknađuju imunološku funkciju. Nakon operacije ne uočava se klinički značajno slabljenje opće otpornosti na infekcije. (Činjenica)
"Treći krajnik ne može ponovo narasti i potpuno nestaje." (Uobičajena zabluda)
Iako se najveći dio adenoidnog tkiva hirurški uklanja, naročito kod male djece moguće je ponovno formiranje ili rast preostalog mikroskopskog tkiva. Međutim, klinički značajan ponovni rast koji uzrokuje simptome poput začepljenosti nosa ili apneje u snu je rijedak i obično ne predstavlja značajan problem. (Činjenica)
"Adenotonzilektomija se radi samo djeci koja hrču." (Uobičajena zabluda)
Pretjerano i učestalo hrkanje jedan je od glavnih znakova opstrukcije disajnih puteva, ali na odluku o operaciji mogu uticati i različita druga klinička stanja, poput ponavljajućih infekcija, hroničnog nakupljanja tečnosti u srednjem uhu ili hronične začepljenosti nosa. (Činjenica)
"Nakon operacije odmah se može preći na normalnu ishranu." (Uobičajena zabluda)
Tokom prvih dana važno je uzimati mekanu i hladnu hranu kako bi se podržalo zarastanje rane i smanjio rizik od krvarenja. (Činjenica)
"Nakon adenotonzilektomije ne postoji rizik od krvarenja." (Uobičajena zabluda)
Krvarenje je jedna od najvažnijih i najčešćih ozbiljnih komplikacija. Rizik od krvarenja može se povećati naročito tokom 5–10. dana nakon operacije, u periodu kada krasta na mjestu krajnika otpada, a ova situacija može zahtijevati hitnu procjenu. (Činjenica)
Kada se obratiti ljekaru, a kada hitnoj službi?
Tokom normalnog procesa oporavka nakon adenotonzilektomije očekivani simptomi su bol u grlu, blago povišena temperatura, začepljenost nosa i poteškoće pri gutanju. Međutim, određena stanja zahtijevaju hitnu medicinsku procjenu.
U sljedećim slučajevima dovoljno je obratiti se otorinolaringološkoj ambulanti:
- Bol koji se ne može kontrolisati propisanim lijekovima
- Pojava blagog krvarenja u vidu tragova krvi koje se spontano zaustavlja
- Zabrinutost da se proces oporavka odvija sporije nego što se očekuje
- Začepljenost nosa koja traje duže od 2–3 sedmice
Situacije u kojima je potrebno obratiti se hitnoj službi:
- Aktivno krvarenje iz usta ili nosa koje ne prestaje
- Visoka temperatura (iznad 38,5 °C) praćena malaksalošću i znakovima dehidracije
- Otežano disanje ili respiratorne tegobe
- Smanjeno izlučivanje mokraće zbog nemogućnosti uzimanja tečnosti (znak dehidracije)
- Jak, iznenadno nastao bol u grlu koji se postepeno pogoršava
Krvarenje nakon adenotonzilektomije može se javiti naročito 5–10 dana nakon operacije i predstavlja komplikaciju koja zahtijeva hitnu intervenciju. U slučaju sumnje na krvarenje, dijete treba uputiti u najbližu hitnu službu ili na hitni otorinolaringološki odjel bolnice u kojoj je zahvat obavljen.
