Proteinurija je stanje koje označava izlučivanje veće količine proteina mokraćom od normalne i predstavlja važan klinički nalaz u procjeni funkcije bubrega. Najčešće nastaje kao posljedica oštećenja bubrega, dijabetesa ili visokog krvnog pritiska. Zdravi bubrezi zadržavaju najveći dio proteina iz krvi u svom filtracijskom sistemu, dok kod stanja koja utiču na funkciju bubrega ova barijera može biti narušena, zbog čega proteini mogu dospjeti u mokraću. Proteinurija može biti rani pokazatelj hronične bolesti bubrega, a njen klinički značaj zavisi od stepena proteinurije.
Koji su mogući uzroci proteinurije?
Zajedno s mastima i šećerima, proteini predstavljaju osnovne gradivne elemente organizma. Odgovarajuća količina proteina u ishrani važna je za rast i obnovu organizma. Proteini se nalaze u krvi; zdravi bubrezi trebali bi propuštati samo vrlo male količine proteina u mokraću, jer su većina molekula proteina prevelike da bi prošle kroz filtere. Gubitak proteina mokraćom nije neuobičajen. Kada do njega dođe, stanje se naziva „proteinurija“.
U mokraći se mogu naći različiti proteini, ali je albumin najvažniji kada je riječ o bolestima bubrega. Prisustvo proteina u mokraći obično nije vidljivo, ali se može otkriti jednostavnim testom urina pomoću test-trake ili, ponekad, osjetljivijim laboratorijskim testovima. Prisustvo proteina u mokraći ponekad može biti znak bolesti bubrega, ali i drugih zdravstvenih problema. Proteinurija može nastati zbog različitih uzroka, od prolaznih i bezopasnih stanja do trajnih i ozbiljnih bolesti bubrega. Prema Turskom nefrološkom društvu, najčešći uzroci proteinurije su:
Prolazna (funkcionalna) proteinurija
Može se privremeno javiti nakon povišene tjelesne temperature, intenzivnog fizičkog napora, izlaganja hladnoći ili emocionalnog stresa.
Ortostatska proteinurija
Bezopasno stanje koje se posebno javlja kod mlađih osoba nakon dugotrajnog stajanja i nestaje u ležećem položaju.
Dijabetička nefropatija
Oštećenje sistema za filtraciju bubrega uzrokovano dugotrajnim nekontrolisanim dijabetesom.
Oštećenje bubrega povezano s hipertenzijom
Hronično povišen krvni pritisak može uticati na krvne sudove bubrega i dovesti do proteinurije.
Glomerulonefritis
Različite upalne bolesti koje zahvataju glomerule, odnosno jedinice bubrega zadužene za filtraciju.
Preeklampsija
Ozbiljno stanje koje se razvija tokom trudnoće i karakteriziraju ga povišen krvni pritisak i proteinurija.
Infekcija mokraćnih puteva
Infekcija može dovesti do pojave prolazne proteinurije.
Hronična bolest bubrega
Progresivni gubitak funkcije bubrega može biti praćen proteinurijom.
Neke bolesti krvi, poput multiplog mijeloma
Abnormalna proizvodnja proteina može se otkriti u mokraći.
Kako se proteinurija procjenjuje i postavlja dijagnoza?
Procjena proteinurije obično počinje slučajnim otkrivanjem proteina tokom rutinske analize urina. Kliničke smjernice Nacionalne fondacije za bubrege (NKF) preporučuju da se, kada se proteinurija utvrdi analizom urina, test ponovi drugog dana kako bi se utvrdilo da li je riječ o prolaznom ili trajnom stanju. U procesu procjene mogu se zatražiti i sljedeće pretrage:
- Omjer proteina i kreatinina u mokraći ili mjerenje proteina u 24-satnom urinu
- Mjerenje krvnog pritiska
- Šećer u krvi i testovi funkcije bubrega (kreatinin, brzina glomerularne filtracije)
- U slučajevima kada je potrebno, ultrazvuk bubrega ili biopsija bubrega
Tursko nefrološko društvo navodi da kod sumnje na ortostatsku proteinuriju poređenje prvog jutarnjeg uzorka urina s uzorkom uzetim tokom dana može pomoći u postavljanju dijagnoze.
Česte zablude i činjenice
„Proteinurija uvijek ukazuje na ozbiljnu bolest bubrega.“ (Česta zabluda)
Proteinurija nije uvijek pokazatelj ozbiljne bolesti bubrega. Prisustvo proteina u mokraći može biti prolazno ili posljedica bezopasnih, kratkotrajnih faktora kao što su intenzivno vježbanje, povišena tjelesna temperatura ili dehidracija, kao i bezopasnih fizioloških stanja poput ortostatske proteinurije. Međutim, trajno prisustvo proteina u mokraći može ukazivati na osnovno oboljenje koje zahtijeva medicinsko praćenje. (Činjenica)
„Proteinurija se ne može otkriti bez simptoma.“ (Česta zabluda)
Blaga do umjerena proteinurija obično ne uzrokuje izražene simptome i najčešće se slučajno otkriva tokom rutinske analize urina. (Činjenica)
„Proteinurija se javlja samo kod osoba s dijabetesom.“ (Česta zabluda)
Iako je dijabetes jedan od glavnih uzroka, prisustvo proteina u mokraći mogu uzrokovati i brojna druga stanja koja utiču na bubrege ili opće zdravlje, kao što su hipertenzija, glomerulonefritis, preeklampsija ili infekcija mokraćnih puteva. (Činjenica)
„Utvrđivanje proteinurije u jednoj analizi urina dovoljno je za postavljanje konačne dijagnoze.“ (Česta zabluda)
Nivo proteina može privremeno biti povišen zbog bezopasnih faktora kao što su intenzivno vježbanje, povišena tjelesna temperatura, dehidracija ili stres. Jedan pozitivan rezultat testa potrebno je potvrditi ponovljenim analizama tokom vremena. (Činjenica)
„Proteinurija se javlja samo kod odraslih.“ (Česta zabluda)
Ortostatska proteinurija posebno se javlja kod starije djece i adolescenata kada ustanu, ali nestaje kada legnu. Osim toga, povišena tjelesna temperatura, intenzivno vježbanje ili infekcija mokraćnih puteva mogu uzrokovati kratkotrajno prisustvo proteina u mokraći kod djeteta. (Činjenica)
Kada se obratiti ljekaru, a kada hitnoj službi?
Većina slučajeva proteinurije nije hitna, ali određeni simptomi zahtijevaju brzu medicinsku procjenu.
U sljedećim situacijama preporučuje se obratiti nefrologu ili specijalisti interne medicine:
- Ponovljeno utvrđivanje proteinurije tokom rutinske analize urina
- Novo utvrđena proteinurija kod osoba s poznatim dijabetesom ili hipertenzijom
- Blago oticanje gležnjeva ili nogu praćeno proteinurijom
- Želja za procjenom u sklopu skrininga zbog porodične historije bolesti bubrega
U sljedećim situacijama potrebno je obratiti se hitnoj službi:
- Proteinurija tokom trudnoće praćena jakom glavoboljom, poremećajima vida ili visokim krvnim pritiskom (sumnja na preeklampsiju)
- Naglo nastali i izraženo povećani otoci tijela (lica, nogu, područja stomaka)
- Značajno smanjenje količine mokraće praćeno proteinurijom
- Proteinurija praćena izraženom slabošću, mučninom i povraćanjem (sumnja na uznapredovalu bubrežnu insuficijenciju)
- Nagli i generalizirani otoci praćeni otežanim disanjem
Međunarodna inicijativa za poboljšanje globalnih ishoda bolesti bubrega naglašava da proteinurija u trudnoći, praćena visokim krvnim pritiskom i neurološkim simptomima (glavobolja, poremećaji vida), može ukazivati na preeklampsiju i zahtijeva hitnu medicinsku procjenu.
