Razvojna displazija kuka (RDK), bebina zglobna čašica kuka nije dovoljno razvijena zbog čega se glava bedrene kosti ne može potpuno i stabilno smjestiti u zglobnu čašicu. Ovo stanje, koje se u medicinskoj literaturi naziva „Developmental Dysplasia of the Hip (DDH)“, jedan je od najčešćih urođenih problema mišićno-koštanog sistema koji se javlja u periodu novorođenčeta. U Turskoj se navodi da se razvojna displazija kuka javlja kod približno 5–15 beba na svakih 1000 živorođenih. To pokazuje da svake godine hiljade beba može biti pogođeno ovim stanjem. RDK je bolest kod koje se, kada se rano prepozna i liječi na odgovarajući način, u velikoj mjeri postižu uspješni rezultati. Većina djece kod koje se pravovremeno započne liječenje nastavlja normalan razvoj bez ograničenja pokreta ili trajnih problema u kasnijem životu.
Kako nastaje razvojna displazija kuka?
Zglob kuka nastaje tako što se zaobljeni dio na gornjem kraju bedrene kosti (glava kuka) potpuno uklapa u udubljenje u obliku čašice koje se nalazi u karlici. Kod razvojne displazije kuka ova usklađenost je narušena. Glava kuka može biti labavije smještena u čašici nego što bi trebala biti, može djelimično izaći iz svog položaja ili u potpunosti izaći iz zglobne čašice. U nastanku ovog stanja mogu učestvovati genetska predispozicija, razvojni proces tokom trudnoće i određeni faktori okoline.
Glavni faktori rizika koji mogu imati ulogu u nastanku bolesti su:
- Ženski spol (kod djevojčica se javlja 4 do 8 puta češće nego kod dječaka)
- Karlična ili nožna prezentacija pri porodu
- Prisustvo RDK u porodici
- Prva trudnoća
- Oligohidramnion (smanjena količina plodove vode)
- Pretjerano čvrsto povijanje bebe koje drži noge ispruženim i ne omogućava slobodan položaj kukova
Važno je naglasiti da se RDK može razviti i kod beba koje nemaju nijedan od navedenih faktora rizika.
Simptomi displazije kuka kod bebe
Razvojna displazija kuka (RDK) najčešće ne uzrokuje bol. Zbog toga kod beba često nema izraženih znakova nelagode, a mnogi roditelji ne primijete da njihovo dijete ima ovo stanje. Budući da se u ranom periodu najčešće može otkriti samo ljekarskim pregledom ili ultrazvučnim pregledom kukova, redovne kontrole bebe imaju veliki značaj.
Znakovi na koje treba obratiti pažnju su:
- Klik ili pucketanje u području kuka
- Ograničena pokretljivost kuka, posebno nemogućnost potpunog širenja nogu u stranu
- Asimetrija kožnih nabora na bedrima i u preponama
- Razlika u dužini nogu kod jednostranih slučajeva
- Šepanje ili geganje kod djece koja su počela hodati
U kliničkom pregledu, Ortolani i Barlow testovi predstavljaju najpouzdanije metode fizičkog pregleda, posebno u periodu novorođenčeta. Ograničenje abdukcije (odvođenja noge u stranu) posebno se ističe kao vrlo karakterističan znak kod jednostranih slučajeva.
Kako se dijagnosticira displazija kuka kod bebe?
Jedna od najčešće korištenih i najpouzdanijih metoda u dijagnostici razvojne displazije kuka jeste ultrazvuk kukova. Ultrazvuk se posebno koristi kod beba mlađih od 6 mjeseci jer ne sadrži zračenje i omogućava detaljan prikaz struktura kuka koje još nisu potpuno okoštale. Kako beba raste, hrskavične strukture u području kuka počinju okoštavati. Zbog toga nakon šestog mjeseca života direktno rendgensko snimanje postaje korisnije za procjenu i dobija veću ulogu u procesu dijagnoze i praćenja.
U okviru Programa skrininga razvojne displazije kuka koji provodi Generalna uprava za javno zdravstvo Ministarstva zdravstva Republike Turske, preporučuje se da se sve bebe između 3. i 4. sedmice nakon rođenja pregledaju na razvojnu displaziju kuka. Ukoliko se tokom pregleda utvrde pozitivni nalazi ili postoji najmanje jedan faktor rizika, predviđeno je upućivanje bebe u ortopedsku ambulantu radi procjene ultrazvukom kukova. Ovaj program, pokrenut 2010. godine u saradnji sa Udruženjem dječije ortopedije i radiološkim udruženjima, ima za cilj smanjenje potrebe za hirurškim intervencijama i komplikacijama povezanima s RDK u Turskoj.
Liječenje razvojne displazije kuka kod bebe
Liječenje razvojne displazije kuka (RDK) planira se u zavisnosti od dobi bebe, stepena poremećaja u kuku i perioda kada je dijagnoza postavljena. Cilj liječenja je uspostavljanje normalne anatomske strukture zgloba kuka i sprečavanje budućih ograničenja pokreta i problema sa zglobom. Zbog toga najprikladniju metodu liječenja za svako dijete individualno određuje specijalista dječije ortopedije.
Bebe od 0–6 mjeseci
Kod slučajeva dijagnosticiranih u ovom periodu, Pavlikov remen je metoda liječenja prvog izbora. Ovaj specijalni remen drži kukove u položaju fleksije i abdukcije, omogućavajući pravilno postavljanje glave kuka unutar acetabuluma i zdrav razvoj zgloba. Ukoliko se započne u prvih 7 sedmica života, procenat uspješnosti je veoma visok.
Bebe od 6–18 mjeseci
Kod slučajeva gdje Pavlikov remen nije dovoljan ili je dijagnoza postavljena kasnije, primjenjuje se zatvorena repozicija u općoj anesteziji, nakon čega slijedi postavljanje pelvipedalne gipsane imobilizacije.
Djeca starija od 12 mjeseci
U ovoj dobnoj grupi najčešće je potrebna hirurška intervencija. Mogu se primjenjivati operacije različitog obima, od vraćanja kuka u pravilan položaj do korektivnih zahvata na kosti.
Što se ranije započne liječenje, veća je uspješnost, a potreba za hirurškim zahvatom je manja.
Česte zablude i činjenice
O razvojnoj displaziji kuka u društvu postoje mnoge pogrešne informacije.
„Displazija kuka se može primijetiti samo pri rođenju i ne može nastati kasnije.“ (Česta zabluda)
Bolest može postojati već pri rođenju, ali se može pojaviti ili pogoršati kako beba raste i razvija se. Zbog toga je izraz „urođeno iščašenje kuka“ danas zamijenjen izrazom „razvojna displazija kuka“. (Činjenica)
„Kod RDK je uvijek potrebna operacija.“ (Česta zabluda)
Većina slučajeva koji se dijagnosticiraju u ranom periodu liječi se bez operacije pomoću Pavlikovog remena; hirurško liječenje se razmatra samo kod kasno dijagnosticiranih ili težih slučajeva. (Činjenica)
„Kada beba počne hodati, stanje će se samo popraviti.“ (Česta zabluda)
Neliječena RDK ne prolazi sama od sebe; naprotiv, kako dijete raste može dovesti do šepanja, ranog propadanja zgloba i trajnih posljedica. (Činjenica)
„Čvrsto povijanje je tradicionalna metoda i nema štete.“ (Česta zabluda)
Čvrsto povijanje koje drži noge ispruženim i ne omogućava slobodno kretanje kukova povećava rizik od RDK. Preporučuju se fleksibilne metode povijanja koje omogućavaju slobodno kretanje kukova. (Činjenica)
„RDK se češće javlja kod dječaka nego kod djevojčica.“ (Česta zabluda)
RDK se kod djevojčica javlja 4 do 8 puta češće nego kod dječaka. (Činjenica)
Kada se obratiti ljekaru, a kada hitnoj službi?
Preporučuje se obraćanje specijalisti dječije ortopedije ili pedijatru u sljedećim situacijama:
- Ako pregled skrininga između 3. i 4. sedmice života, koji preporučuje Ministarstvo zdravstva, još nije urađen
- Ako u porodici postoji historija razvojne displazije kuka ili je beba rođena u karličnom položaju
- Ako postoji otpor prilikom širenja bebinih nogu u stranu
- Ako primijetite asimetriju kožnih nabora na području bedara
- Ako primijetite šepanje ili geganje kada beba počne hodati
- Ako tokom liječenja Pavlikovim remenom dođe do crvenila, otoka u području remena ili gubitka pokreta u bebinoj nozi
U sljedećim situacijama potrebno je obratiti se hitnoj službi:
- Ako se kod bebe iznenada pojavi gubitak pokreta u nozi praćen intenzivnim plačem
- Ako nakon pada ili povrede dođe do ograničenja pokreta jedne noge
