Arginin (najčešće se naziva L-arginin) je poluesencijalna aminokiselina koju organizam koristi za stvaranje proteina i obavljanje osnovnih svakodnevnih funkcija. Iako tijelo prirodno sintetizira sav arginin koji mu je potreban, arginin se u velikim količinama nalazi i u namirnicama bogatim proteinima, kao što su crveno meso, riba, perad, orašasti plodovi i soja. Međutim, kod kataboličkih stanja poput teških infekcija, opekotina, velikih hirurških zahvata ili sepse, endogena sinteza arginina može biti nedovoljna, zbog čega njegovo unošenje putem hrane ili dodataka postaje neophodno. Evropsko društvo za kliničku ishranu i metabolizam (ESPEN) prepoznaje terapijski potencijal ove aminokiseline u određenim kliničkim stanjima.
Šta je arginin i kako se sintetizira u organizmu?
Arginin je aminokiselina koja pomaže u proizvodnji azotnog oksida u organizmu i ima pozitivne efekte na zdravlje krvnih sudova, fizičke performanse i imuni sistem. Klasificira se kao „poluesencijalna“ aminokiselina; to znači da je organizam uglavnom može sam proizvesti u dovoljnim količinama, ali se tokom perioda rasta, bolesti ili stresa može javiti potreba za dodatnim unosom putem hrane.
Organizam sintetizira arginin prvenstveno putem crijevno-bubrežne ose, što je dvostepeni biohemijski proces koji povezuje tanko crijevo i bubrege:
- Epitelne ćelije tankog crijeva pretvaraju aminokiseline poput glutamina, glutamata i prolina u međuprodukt koji se naziva citrulin.
- Citrulin putem krvotoka dolazi do bubrega, gdje se kroz niz enzimskih reakcija koje uključuju enzime argininosukcinat sintetazu (ASS1) i argininosukcinat lijazu pretvara u arginin.
- Osim toga, arginin se privremeno proizvodi i troši kao neophodan međuprodukt u ciklusu ureje, procesu kojim jetra detoksificira amonijak i pretvara ga u ureju radi izlučivanja.
- U fiziološkim uslovima, endogena sinteza i unos putem hrane zajedno osiguravaju dovoljan nivo arginina u plazmi. Međutim, kod kritičnih bolesti, prijevremenog rođenja, fenilketonurijske dijete ili izrazitog ograničenja unosa proteina, potrebe organizma mogu premašiti kapacitet sinteze. Zbog toga arginin prelazi u status esencijalne aminokiseline samo u određenim kliničkim okolnostima.
Koje su osnovne funkcije aminokiseline arginina u organizmu?
Arginin je uslovno esencijalna aminokiselina koja ima različite važne uloge u organizmu, posebno u stvaranju proteina, olakšavanju zarastanja rana i kao osnovna komponenta molekule za ćelijsku signalizaciju – azotnog oksida (NO). Glavne funkcije arginina u organizmu su:
Širenje krvnih sudova i protok krvi
Arginin je direktni prekursor azotnog oksida. Azotni oksid šalje signal krvnim sudovima za opuštanje i širenje (vazodilataciju), što pomaže poboljšanju cirkulacije, regulaciji krvnog pritiska i dopremanju kisika do tkiva.
Sinteza proteina
Kao osnovni građevni element, ima važnu ulogu u stvaranju proteina od vitalnog značaja, uključujući hormone, kolagen i strukturne proteine unutar ćelija.
Zarastanje rana i obnova tkiva
Organizam koristi arginin za proizvodnju prolina i kolagena. Ovaj proces ubrzava obnovu oštećenih tkiva i važan je za oporavak nakon povreda, opekotina i hirurških zahvata.
Funkcija imunog sistema
Arginin ima imunomodulatornu ulogu podržavajući aktivaciju i razmnožavanje T ćelija. Pomaže imunom sistemu u borbi protiv infekcija i regulaciji upalnih odgovora.
Regulacija hormona
Djeluje kao prekursor koji podstiče lučenje mnogih važnih hormona, uključujući hormon rasta, prolaktin, inzulin i glukagon.
Proizvodnja energije i metabolizam
Arginin se koristi u sintezi kreatina, koji je važan za energetski metabolizam mišićnih ćelija i optimalnu fizičku/mišićnu snagu. Također je neophodan za ciklus ureje, kojim se iz organizma uklanja štetni amonijak.
Cirkulacija i zdravlje srca
Arginin učestvuje u proizvodnji azotnog oksida koji širi krvne sudove i poboljšava protok krvi. Ovo može podržati zdravlje srca i smanjiti faktore kardiovaskularnog rizika.
Sportske performanse
Dodaci arginina mogu povećati izdržljivost tokom vježbanja, omogućiti bolju opskrbu mišića kisikom i poboljšati sportske performanse.
Imuni sistem
Arginin može podržati otpornost organizma na infekcije povećavajući aktivnost ćelija imunog sistema.
Nivo hormona
Arginin može povećati proizvodnju hormona rasta i podržati rast mišića.
U kojim namirnicama se nalazi arginin?
Arginin je prirodno prisutna aminokiselina koja se nalazi u većini ishrana bogatih proteinima. Najveće koncentracije nalaze se u orašastim plodovima, sjemenkama, nemasnom mesu, proizvodima od soje, morskim plodovima, mliječnim proizvodima i mahunarkama. Kod zdravih osoba koje imaju uravnoteženu i dovoljnu ishranu bogatu proteinima, potrebe za argininom mogu se zadovoljiti putem hrane. Međutim, u situacijama kada je dnevni unos proteina nedovoljan, kada se primjenjuju strogo restriktivne dijete ili kada postoje katabolička oboljenja, nivo arginina u plazmi može pasti ispod kritične vrijednosti.
Moguće zdravstvene koristi arginina
- Arginin se u organizmu pretvara u azotni oksid, koji djeluje kao vazodilatator opuštajući i šireći krvne sudove.
- Poboljšanjem cirkulacije može pomoći u kontroli krvnog pritiska, smanjenju bolova u grudima (angine) i ublažavanju simptoma poremećaja erektilne funkcije.
- Često se koristi kao dodatak tokom treninga radi povećanja protoka krvi kroz mišiće i boljeg prenosa kisika, ali istraživanja o njegovom ukupnom utjecaju na sportsku izdržljivost daju oprečne rezultate.
- Pomaže jačanju imunološke funkcije, podržava zarastanje rana i doprinosi uklanjanju otpadnih materija poput amonijaka iz organizma.
- Zbog podrške proizvodnji azotnog oksida, arginin može imati pozitivan utjecaj na erektilnu funkciju kod nekih muškaraca. Međutim, prije nego što se razmatra kao opcija liječenja, potrebno je obaviti urološki pregled.
- Arginin može imati ulogu u proizvodnji kolagena i procesima obnove ćelija. Zbog toga se nalazi u nekim proizvodima za kliničku ishranu.
Uobičajene zablude i činjenice
„Dodaci L-arginina povećavaju mišićnu masu i direktno poboljšavaju sportske performanse.“ (Uobičajena zabluda)
Utjecaj dodataka arginina na fizičke performanse u kvalitetnim randomiziranim kontrolisanim istraživanjima pokazao se neujednačenim i ograničenim. Iako je njegov utjecaj na sintezu azotnog oksida fiziološki objašnjen, nije dokazano da ovaj mehanizam kod zdravih sportista koji unose dovoljno proteina dovodi do klinički značajnog povećanja performansi. (Činjenica)
„Arginin je prirodna aminokiselina pa se može sigurno koristiti u visokim dozama.“ (Uobičajena zabluda)
Iako se radi o aminokiselini koja se prirodno nalazi u hrani, uzimanje visokih doza u obliku dodataka može dovesti do probavnih problema poput proljeva, nadutosti i mučnine te može predstavljati rizik za određene osobe. Kao i kod svih dodataka prehrani, korištenje arginina potrebno je procijeniti s ljekarom. (Činjenica)
Kada se obratiti ljekaru ili hitnoj službi?
Potrebno je obratiti se porodičnom ljekaru ili specijalisti interne medicine u sljedećim situacijama:
- Ako razmišljate o korištenju dodataka arginina i imate historiju kardiovaskularnih bolesti, dijabetesa, hronične bubrežne bolesti ili aktivne infekcije
- Ako smatrate da proces zarastanja rana traje duže i da vam je potrebna nutritivna podrška
- Ako kod djece postoji sumnja na usporen rast ili hiperamonijemiju
- Ako se nakon početka korištenja dodataka arginina nastave probavne tegobe
- Iznenadna bol u grudima nakon korištenja dodatka koji sadrži arginin
- Pojava lupanja srca ili otežanog disanja
- Ako kod osobe s poznatim poremećajem ciklusa ureje dođe do konfuzije, poremećaja svijesti ili simptoma hiperamonijemije
- Ako se nakon bilo kojeg dodatka pojave znakovi anafilaksije (raširena koprivnjača, edem grkljana, pad krvnog pritiska)
