U probavnom sistemu, hrana prolazi kroz složeno putovanje koje uključuje više organa koji rade zajedno kako bi iz hrane izvukli hranljive materije potrebne tijelu. Održavanje zdravog i pravilno funkcionišućeg probavnog sistema je od suštinske važnosti za opće zdravlje. Stoga je važno piti dovoljno vode tokom dana i uključiti hranu bogatu vlaknima u ishranu.
Šta je probavni sistem?
Probavni sistem je skup organa odgovoran za razgradnju i apsorpciju hranljivih materija iz hrane. Proteže se od usta, gdje počinje probava, do anusa, a ovaj sistem olakšava razgradnju hrane, apsorpciju hranljivih materija i eliminaciju otpada iz tijela.
Ključni organi probavnog sistema uključuju:
- Usta, gdje se hrana žvaće i razlaže uz pomoć pljuvačke.
- Jednjak, koji transportuje progutanu hranu do želuca.
- Želudac, gdje enzimi i kiseline hemijski razlažu hranu.
- Tanko crijevo, primarno mjesto za apsorpciju hranljivih materija.
- Debelo crijevo, koje apsorbuje vodu i određene minerale dok formira stolicu.
- Pomoćni organi poput jetre, žučne kese i pankreasa, koji proizvode sekrecije koje pomažu probavi.
Koja je funkcija probavnog sistema?
Proces probave počinje konzumiranjem hrane i tečnosti i uključuje razne organe kroz tijelo. Probavni sistem ne samo da obrađuje hranljive materije dobijene iz hrane, već upravlja i eliminacijom otpada. Kada probava završi, materijali koji više nisu potrebni izlučuju se iz tijela.
Ključne funkcije probavnog sistema uključuju:
- Razlaganje hrane na manje komponente.
- Apsorpciju esencijalnih hranljivih materija poput proteina, ugljenih hidrata, masti, vitamina i minerala u tankom crijevu i njihovo prebacivanje u krvotok.
- Korištenje apsorbovanih hranljivih materija kao izvora energije za ćelije tijela.
- Skupljanje neprobavljene ili neiskorištene hrane u debelom crijevu i eliminaciju kroz stolicu.
Kako funkcioniše probavni sistem?
Proces probave uključuje više faza dok hrana i tečnosti prolaze kroz sistem. Njegovo funkcionisanje može se objasniti na sljedeći način:
- Probava počinje u trenutku kada hrana uđe u tijelo, pri čemu pljuvačne žlijezde započinju proces.
- Žvakaća hrana putuje iz usta u jednjak, koji je transportuje do želuca.
- Želudac luči kiseline i enzime koji razlažu hranu.
- Tanko crijevo pretvara djelimično probavljenu hranu u tečni oblik.
- Pankreas i jetra pomažu oslobađanjem probavnih tečnosti u tanko crijevo.
- Na kraju, tanko crijevo šalje preostali otpad od hrane u debelo crijevo.
- Ovaj otpad se zatim izlučuje iz tijela kroz rektum i anus.
Koje bolesti utiču na probavni sistem?
Razne bolesti i stanja mogu ometati funkcionisanje probavnog sistema. Neke mogu biti akutne, dok druge mogu biti dugotrajne. Ozbiljne probavne bolesti poput raka debelog crijeva, raka jednjaka i raka jetre takođe spadaju u stanja koja ugrožavaju život.
Refluks kiseline i GERB
Stanje u kojem se želudačna kiselina vraća u jednjak, izazivajući lošu probavu i žgaravicu.
Celijakija
Aktivira se konzumiranjem glutena, vrste proteina.
Zatvor
Probavni poremećaj karakterisan suvom, tvrdokornom stolicom.
Dijareja
Prolazak tečne i vodenaste stolice.
Divertikuloza i divertikulitis
Javljaju se kada se mali džepovi (divertikuli) formiraju u debelom crijevu.
Gastroenteritis
Virusna infekcija koja pogađa želudac i crijeva.
Hemoroidi
Otekline vena unutar rektuma ili van anusa, uzrokuju svrbež i bol.
Upalne bolesti crijeva
Uključuju Crohnovu bolest i ulcerozni kolitis kao najčešće tipove.
Čirevi na želucu
Otvorene rane koje se formiraju na sluznici želuca.
Šta je dobro za probavni sistem?
Navike i hrana koji podržavaju probavni sistem doprinose njegovom zdravom funkcionisanju. Oni pomažu u poboljšanju funkcije želuca i crijeva dok sprječavaju probleme poput nadutosti, loše probave i zatvora.
Ključni faktori koji koriste probavnom sistemu uključuju:
- Cjelovite žitarice, povrće, voće i mahunarke
- Hrana koja sadrži probiotike
- Dovoljna dnevna količina vode
- Redovna fizička aktivnost poput hodanja i vježbanja
- Sporo i pažljivo jedenje
- Efikasno upravljanje stresom
Najčešća pitanja o probavnom sistemu
Šta se dešava ako probavni sistem ne funkcioniše pravilno?
Ako probavni sistem ne funkcioniše dobro, dolazi do poremećaja u procesu probave. Mogu se razviti različite probavne bolesti poput gastritisa, čireva na želucu, zatvora i dijareje.
Kako se mogu poboljšati probavni poremećaji?
U slučaju probavnih poremećaja, važno je piti dovoljno tečnosti, ostati fizički aktivan i izbjegavati masnu hranu. Uključivanje hrane bogate vlaknima u ishranu i ograničavanje konzumacije začinjene hrane takođe su od suštinskog značaja.
