Šta je Tremor (Drhtanje, Esencijalni Tremor)?

Hiperkinetički poremećaj kretanja jedan je od tremora; nenamjerni, nekontrolisani pokreti koji se javljaju u jednom ili više dijelova tijela. Zbog ritmičkih pokreta, tremor je poznat i kao bolest drhtanja i može se pojaviti iz mnogo različitih razloga. Od oštećenja u dijelovima mozga koji kontrolišu pokrete mišića do bolesti poput Parkinsona i stresa, različiti faktori mogu uzrokovati tremor.

U zavisnosti od zahvaćenog dijela tijela i prisutnih simptoma, postoje različite vrste tremora. Za ove tipove, koji su karakterizirani specifičnim simptomima, primjenjuju se različite metode dijagnoze i liječenja. Uz terapiju lijekovima i, u kasnijim fazama, hirurške intervencije, pacijenti mogu nastaviti sa svakodnevnim aktivnostima.

Zašto nastaje tremor?

Tremor se može razviti iz brojnih razloga, iako tačan uzrok nije poznat. Većina drhtanja koja se javljaju u svakodnevnom životu nije ozbiljna, pa se smatra normalnim. Genetski, okolišni i psihološki faktori, te posebno oštećenja nervnog sistema, mogu uzrokovati tremor.

Nisu poznati konkretni geni koji uzrokuju bolest; međutim, ako u porodičnoj medicinskoj historiji postoji tremor, simptomi se kod potomaka mogu pojaviti ranije od očekivanog.

Oštećenja u određenim dijelovima mozga koja utiču na mišićno–koštani sistem takođe mogu biti uzrok tremora. Ipak, na snimcima mozga pacijenata obično se ne vidi abnormalnost. Kod Esencijalnog tremora ljekari najprije sumnjaju na oštećenja nervnog sistema koja utiču na mišiće. Normalan nalaz snimanja mozga otežava postavljanje dijagnoze.

Faktori koji mogu izazvati drhtanje uključuju:

• Stres i umor,
• Poodmakla životna dob,
• Pretjeran unos kofeina,
• Mišićni umor usljed pretjeranog napora,
• Nizak nivo šećera u krvi.

Tremor se kod nekih pacijenata može pojaviti i kao posljedica drugih bolesti i medicinskih stanja. Povrede glave, Parkinsonova bolest, moždani udar, tumori mozga, hipertireoza (povećano lučenje hormona štitne žlijezde), multipla skleroza i alkoholizam spadaju u ove uzroke. Lijekovi koji se koriste za određene bolesti, poput nekih psihijatrijskih lijekova, amfetamina i kortikosteroida koji narušavaju hormonalnu ravnotežu, takođe mogu izazvati drhtanje.

Neki istraživači smatraju da je talamus struktura koja uzrokuje tremor. Talamus utiče na mišićno–koštani sistem i kontroliše pokrete, pa njegovo oštećenje usljed patoloških moždanih aktivnosti može biti jedan od uzroka.

Koje vrste tremora postoje?

Iako postoji mnogo tipova tremora, osnovna podjela je na tremor u mirovanju i tremor u pokretu.

Tremor u mirovanju javlja se kada je osoba opuštena i kada mišići nisu voljno aktivirani. Najčešće se javlja u rukama i stopalima, a nestaje kada osoba počne da se kreće.

Tremor u pokretu javlja se tokom aktivnosti i kada su mišići voljno aktivirani. Drhtanje u ovom stanju nema tačan početak. Ovaj tip se, prema vremenu pojave, dijeli na početni, dinamički i intencijski tremor.

Posturalni tremor, koji se svrstava u tremor u pokretu, javlja se pri održavanju položaja protiv gravitacije i može se pojačati u situacijama poput uzbuđenja, straha ili napetosti.

Esencijalni Tremor

Esencijalni tremor je najčešći tip i pogađa oko 1–5% populacije. Kod ovoga tipa, osim simptoma drhtanja, ne nalaze se drugi neurološki poremećaji. Esencijalni tremor, poznat i kao bolest drhtanja nepoznatog uzroka, zahvata glavu i vrat, ali i ruke. Najčešće počinje na jednoj ruci, a zatim se širi i na drugu. Drhtanje se pojačava tokom finih pokreta poput pisanja ili hvatanja predmeta, dok se smanjuje tokom odmora, spavanja ili nakon unosa alkohola.

Iako se uglavnom javlja na rukama, a rjeđe na nogama i trupu, postoje faktori koji mogu pojačati drhtanje: stres, umor, uzbuđenje, nervoza, promjene temperature i promjene raspoloženja.

Koji su simptomi?

Simptomi se razlikuju u zavisnosti od vrste tremora, ali u ranim fazama kod većine pacijenata javljaju se slični znaci:

• Nekontrolisano drhtanje ruku, nogu, šaka, stopala, glave i vrata,
• Poteškoće pri pisanju,
• Problemi pri hvatanju i kontroli predmeta,
• Drhtanje glasa tokom govora.

Kod Esencijalnog tremora prisutni su i dodatni simptomi:

• Pojačano drhtanje tokom stresnih i napornih perioda,
• Povećano drhtanje tokom aktivnosti, smanjeno tokom odmora,
• Drhtanje prisutno čak i tokom odmora,
• Trzanje očiju, kapaka ili određenih dijelova lica,
• Rijetki problemi s ravnotežom koji mogu dovesti do padova i povreda.

Kako se postavlja dijagnoza tremora?

Ne postoji specifičan test koji direktno potvrđuje tremor. Zbog toga se dijagnoza postavlja isključivanjem bolesti sa sličnim simptomima. U tu svrhu koriste se krvne i urin analize, elektromiografija (EMG), te radiološke metode poput magnetne rezonance (MR).

Tokom kliničkog pregleda uzima se detaljna medicinska anamneza i analiziraju se simptomi. Ljekar procjenjuje jačinu drhtanja tako što traži od pacijenta da uradi određene pokrete, poput hvatanja predmeta ili pisanja. Uz to se procjenjuju mišićno–koštani sistem, postura i refleksi, često kroz zadatke poput dodirivanja lica vrhom prsta ili hodanja po ravnoj liniji.

Koje su metode liječenja?

Iako ne postoji potpuno izlječenje za tremor, postoje terapije koje smanjuju simptome. Odabir terapije zavisi od jačine simptoma. Blagi tremori obično ne zahtijevaju liječenje, a pacijenti često ni ne posjećuju ljekara. Kod težih tremora koriste se lijekovi, botoks i hirurške metode.

Terapija lijekovima

Lijekovi se koriste za ublažavanje simptoma, a ne za otklanjanje uzroka Esencijalnog tremora.

• Beta–blokatori poput propranolola, koji ograničavaju adrenalin i jače drhtanje,
• Flunarizin, lijek za krvni pritisak koji smanjuje utjecaj adrenalina,
• Antidepresivi poput alprazolama,
• Antikonvulzivi poput primidona, koji smanjuju pobuđenost nervnih završetaka.

Botoks terapija

Botoks se najčešće primjenjuje na području lica i glave kako bi se oslabili mišići i smanjilo drhtanje. U nekim slučajevima može se primijeniti i na ruke.

Hirurška intervencija

Ako lijekovi ne daju dovoljno efekta, preporučuje se hirurško liječenje. Operacija stimulacije mozga, poznata kao ugradnja moždanog pejsmejkera, koristi se kod tremora, teških oblika Parkinsona i distonije. Elektrode se postavljaju u talamus tankim žicama, dok se baterija obično ugrađuje u grudni koš. Elektrode blokiraju moždane signale koji izazivaju tremor.

Stereotaktička radiokirurgija je još jedna metoda; snažni X zraci ciljano uništavaju područje koje izaziva drhtanje.

Često postavljana pitanja

Može li se spriječiti tremor?

Osobe s esencijalnim tremorom mogu ublažiti simptome promjenama životnih navika: izbjegavanje pušenja, smanjen unos kofeina, izbjegavanje stresa i prakticiranje vježbi disanja pomažu u umanjenju simptoma.

Mogu li pacijenti s esencijalnim tremorom voditi normalan život?

Esencijalni tremor je jedan od najčešćih poremećaja pokreta. Bolest polako napreduje i traje godinama. U ranim fazama i pri blagim simptomima pacijenti mogu živjeti potpuno normalno. Ipak, u periodima pogoršanja, naročito tokom stresa i uzbuđenja, drhtanje može biti jače, pa je potrebno liječenje.

Da li je esencijalni tremor vrsta Parkinsonove bolesti?

Esencijalni tremor javlja se 10 puta češće nego Parkinsonova bolest. Ključna razlika je u tome što se kod Parkinsona drhtanje pojačava u mirovanju, dok se kod Esencijalnog tremora pojačava tokom aktivnosti. Osim drhtanja, kod Esencijalnog tremora ne postoje drugi Parkinsonovi simptomi.

Kada početi liječenje esencijalnog tremora?

Esencijalni tremor obično počinje blagim drhtanjem, zbog čega većina ljudi ne odlazi ljekaru. Kada drhtanje počne utjecati na svakodnevne aktivnosti, potrebno je započeti liječenje.